TANRI’NIN EVREN İLE İLİŞKİSİ (3 FELSEFİ GÖRÜŞ)

A-DEİZM : Allah,vardır,evreni ve insanı O,yaratmıştır.Fakat yaratıktan sonra Tanrı'nın yaratması devam etmiyor. Yani Tanrı,evren ve insanla ilgilenmiyor,müdahale etmiyor,gözetim ve kontrol altında tutmuyor. Tabiat ve yaratıklar kendi kendine işliyor.Allah, ötelerin ötesinde-evrenin dışında-duruyor ve sadece ilk yaratmayı O yapıyor,sonra emekliye ayrılıyor.Sanki bir mimar gibi evi yaptıktan sonra evi kişiye veriyor ve ilgisini kesiyor. Tanrı,insanla ilgilenmediği için Kitap ve peygamber göndermez;insanın duasına cevap vermez.Çünkü insan kendi çaresine bakmalıdır. Örn:yağmur ve benzeri olaylar kendi kendine yağıyor,Tanrı karışmıyor..İnsanlara din,kutsal kitap göndermiyor v.b.

B- İSLAMİYET :(Teizm) Tanrı vardır,tektir ve O'ndan başka Tanrı yoktur.Her şeyi yaratandır. İlk yaratıştan sonra da yaratması devam eder.Her an ve zaman yaratır. ”Allah,her an ayrı bir iştedir.”(Kur’an-ı Kerim) Buna göre Allah, evreni (macro cosmos) ve insanı (micro cosmos) yarattıktan sonra da ilgilenmekte kontrol altında tutmaktadır.Tabiatı ve insanı başıboş bırakmamış “İnsan başıboş bırakılacağını mı sanır?”(KIYAMET/36) ve Rabb ismiyle ilgilenmiş ve evrende her şey Allah'ın izniyle olmakta ve O, izin verirse yaratarak oluşturmaktadır.VE genellikle yaratırken sebepler (yağmur için bulut,buharlaşma v.b. rızık için çalışmak şifa için doktora gitmek v.b.) ile yaratır ve izin verir.İnsanları sevdiği için Kitaplar ve Peygamberler göndererek insanla ilgilenir,yol gösterir,insanların kötü yollara sapmalarını istemez .Tanrı 'yı çekip giden bir mimara benzetemeyiz.

Örn:Allah,her an insanları,anne-baba ile yaratır.Duamıza cevap verir, mimar gibi bizi yalnız bırakmaz v.b. .

C-PANTEİZM : Yani Tümtanrıcılık demektir.Allah,evrenin içindedir. Her şey , Tanrı'dır. Kainattaki her şey Tanrı'dır.